Werking en gebruik van zwavel in de dermatologie

Het gebruik van zwavelverbindingen in de dermatologie en reumatologie is al eeuwen bekend, maar is in de afgelopen decennia echter wat in de vergeethoek geraak. Dit fascinerende, chemische element biedt natuurlijk ook vandaag talrijke gebruiksopties bij voorkeur op dermatologisch gebied en dan vooral in de vorm van badbehandelingen (lig- en sproeibaden). Hierbij moet het positieve effect op psoriasis vulgaris in het bijzonder benadrukt worden. De principes hiervan zullen in dit artikel beschreven worden.

Anorganische zwavel kan worden gebruikt in een verscheidenheid van chemische toestanden: als elementaire zwavel maar ook sulfide- en sulfaatzwavel.
Het belangrijkste effect van de zwavelhoudende baden - ook wel bekend als sulfidebaden - is terug te voeren op hun gehalte aan zwavelwaterstof (sulfidezwavel), dat duidelijk veel beter doordringt in gewonde of zieke huid dan in gezonde huid.
De huid heeft nu het vermogen om zwavelverbindingen te oxideren. Deze chemische reacties zijn onder andere verantwoordelijk voor de immunologische effecten van zwavel, waaronder ontstekingsremmende eigenschappen en voor de door haar veroorzaakte celbescherming. Celbeschadigende, vrije zuurstofradicalen worden parallel ontgift door chemische reductie en kunnen de cellen zo niet meer beschadigen.
Na het baden in sulfidewater gebeurt dus de snelle oxidatieketen in de huid.

Onderzoekt men de penetratie van radioactief gemerkte sulfidezwavel (S-35) in de huid van gezonde mensen en mensen met een huidziekte, dan blijkt dat deze 100 keer sneller dan zuurstof doordringt in de celmembranen en dat S-35 zich na 8 uur in alle lagen van de opperhuid verdeeld heeft.
Daarbij kan de zwavel zowel buiten de cellen (bij normale huid en chronisch eczeem), alsook binnen de cellen (bij seborroïsch eczeem en psoriasis) aangetroffen worden. Precies op die verrijking van zwavelwaterstof in de cellen van de middelste en onderste laag van de opperhuid is de doeltreffendheid van de zwaveltherapie bij psoriasis gebaseerd. De rode en schilferende plaques van het ziektebeeld ontstaan door een chronische ontsteking en hoge celdelingactiviteit in de basale celregio's. Deze kunnen op basis van de studieresultaten die wij in ons bezit hebben beschouwd worden als belangrijkste zwakke plek van het zwaveleffect op de huid.
Zwavelbaden leiden dus zowel tot ontstekingsremming als celdelingregulering. De overproductie van huidcellen die men bij psoriasis aantreft wordt verminderd.

Zwavelbaden hebben ook een afschilferende (keratolyse) en de lichtsensibiliserende potentie. Onder gelijktijdige bestraling met smalspectrum UVB-licht (SUP) kon na zwavelbaden een vermindering van de psoriatische huidafwijkingen bij 82% van de patiënten na een behandelingsinterval van 4 weken geobserveerd worden. Bovendien verminderen ze jeuk en verlichten ze pijn, verbeteren ze de bloedcirculatie en doden ze micro-organismen, vooral bacteriën, en kunnen dus infecties van de huid positief beïnvloeden.

In verschillende studies op cellulair niveau kon een afremmen van lokale immuuncellen van de huid (Langerhans-cellen) aangetoond worden. De activiteit van deze cellen is onder andere verantwoordelijk voor het ontstaan en behoud van de ontsteking die te gronde ligt aan de psoriasis.
Daarbij wordt ook het contactmechanisme van deze cellen naar andere afweercellen - de lymfocyten, een subgroep van de witte bloedcellen - verstoord, waardoor de voortgang van inflammatoire processen verhinderd wordt. De gelijktijdig verzamelde klinische bevindingen en de resultaten van bloedonderzoek tonen een stabiele immuunstatus en geven geen indicatie van een daaruit volgende systemische immuundeficiëntie.

Zwavel is - gedeeltelijk essentieel - betrokken bij de opbouw van celmembranen, de vorming van tal van lichaamseigen stoffen en bij verschillende biochemische processen in het menselijk organisme. Als voorbeeld kunnen zwavelhoudende aminozuren (methionine en cysteïne) die noodzakelijk zijn voor de opbouw van eiwitstructuren en basisstoffen van het bindweefsel (glycoproteïnen zoals chondroïtine, dermatan en heparan) genoemd worden. Zwavelgroepen - de zogenaamde thiolgroepen - in de onderste cellaag van de huid worden in de hoornlaag chemisch geoxideerd en dragen bij tot hun stabiliteit en de celweerstand. Bij schubvlecht of psoriasis zijn ook de in de bovenste lagen van de huid verblijvende thiolgroepen aantoonbaar, wat de bestaande verhoorningsstoornis - klinisch zichtbaar als afschilfering - verduidelijkt.

Kortom, voor de werking van de zwavelbaden zijn mechanische (afschilferende), desinfecterende evenals na indringen van de zwavel in de huid ontstekingsremmende, celdelingsregulerende en antioxidatieve effecten verantwoordelijk. Op deze basis geldt ook vandaag nog: "Vel mirabilis natura sulfuris - De werking van zwavel is een groot wonder." (Plinius).

Sterkste jodium-zwavelbronnen van Duitsland
Bad Wiessee, de sterkste jodium-zwavelbronnen van Duitsland en de toepassing ervan voor de balneo-fototherapie bij dermatologische indicaties

mehr info